سیاسی

ئێمە بۆ هەموو بابەتێک دابەش دەبین!

نێزیک بە تەواوی کوردەکان لە قسە کردن و دروشمدانا کوردستان بە یەک وڵات و کورد بە یەک نەتەوە پێناسە دەکەن. لە زۆر کات و قوناغیشا یاری بە هەستی نەتەوەیی کوردەکانەوە دەکرێ و کراوە. هیچ یەکگرتویەکمان نیە، سەبارەت بە بچوکترین بابەت هاوڕا نین.

ئەگەر قەرار بێت کورد و کوردستان یەک نەتەوە و نیشتمانی دابەش وپارچە کراوبێ و حیزبەکان، چالاکانی سیاسی، ئەدەبی، هونەری و … دژی ئەو ناڕەوایەتیە بن ئەوا دەبوو لە جیاتی بەرەنگار بونەوەی یەکتر دژی ئەو ڕەوشە ببنەوە کە تێیدان.

کوردستان کراوەتە چۆرا پارچە و  گەلی کوردیش دابەشی  سەر چوار دەوڵەت نەتەوە ی ئێران، عێراق، تورکیە و سوریە کراوە.

تراژیدی چارەنوسی کوردان تەنیا پارچە بونی وڵات و دابەش بونی نەتەوەکەیان بە نارەوا و بە گۆێرەی بەرژەوەندی سیاسی، سەربازی و ئابوری دەسەڵاتەکان نیە بەڵکو کارەسات ئەویە لە دوای شەڕی یەکەمی دنیاگرەوە تا بە ئەمڕۆ کورد هەروا لە دابەش بونەوەدایە و ئێستە ئیتر نەک چۆار بەش بەڵکو بوەتە چوارسەد بەشەوە.

کۆ دەنگیمان نیە، هاوخەباتیمان نیە، هاوهەڵۆێستیمان نیە. پەیامی هاوبەش و گوتاری هاوبەش، هێزی سەربازی هاوبەش و دیپلۆماسی هاوبەشمان نیە. کەس گرینگی بەویتر نادات و هەر لایەنە و خوی بە پێشەنگ دەزانێ.

کۆمەڵێ هۆکار و فاکتا پێشگرن لەبەردەم یەک خەباتی هەموو لایەنەکاندا، کوردستان کولونیالیەکی نێوان دەوڵەتانە، سنووری جوگرافیایی سیاسی هەیە، گەلی کورد لەبن دەست و دەسەڵاتی چۆار دەوڵەت نەتەوەی بیر فاشیزم و جینایەتکار دایە، لەوانەیە ئاسان نەبێ هەموو حیزبەکان لە یەک سەنگەرا کۆ بنەوە، ژێئۆپلۆتیکی کوردستان وا هەڵکەوتوە کە ڕۆژهەڵات پشتی بە باشور، باشور پشتی بە باکور و باکور بە ڕۆژئاواوەیە، یانێ شۆێن و جوگرافیای ستراتیژی سەربەخۆمان نیە بەڵام ئەوە تەنیا لایەنێکی کێشە و ئاستەنگیەکەیە، لایەنەکەیتری خودی خۆمانین.

ئازادی پلان، ستراتیژی، تاکتیک و دیپلۆماسی دەۆێ، هاوکات، ڕێکخستن، ئابوری، هێز و چالاکی بەردەوام ڕوڵی گرینگی هەیە.

لە قوناغی شەڕی یەکەم و دووهەمی دنیاگرا کورد گیرودەی ئەو سنوورە سیاسیانە نەبوو بەڵکو گیرودەی ئەقڵی عەشیرەیی و نەبونی ڕێبەرێکی کاریزما و خاوەن بڕیار نەبوو، ئەوکاتەش کە ڕێبەرانی زانا و سیاسەتوان و بیرفراوان هاتنە گوڕەپانی تێکۆشان ئەوا دنیا سەقامیگر و دەوڵەتەکان لەگەل یەک سازا بوون و دەرفەتەکان بۆ کوردان بەرتەسک ببوونەوە.

لەوانەش خراتر ئەویە کە لە قوناغی بە ڕێکخستبون و لەوکاتەدا کە خەباتی حیزبایەتیش گەیشتە کوردستان ژمارەی ڕەێبەر و حزبەکان بە خێرایی زیادیان کرد و ئیتر هیچ ڕێبەرو حیزبێک ئەویتری قەبوڵ نەبووە و نیە.

لە ساڵی ١٩٥٠ کاتێک لە عێراقا گوڕانکاری لە بەڕێوەبەری وڵاتا هاتە ئاراوە و دسەڵاتی پاشایەتی ڕوخا و حاکمیەت بو بە کۆماری دەرفەت بۆ کوردیش هاتە ئاراوە، بۆشایەک لە نێوان دەوڵەتەکانا دروست بوو، کوردستان وەک ئەمڕۆکە میلیتاریزە نەکرا بوو، بە واتایەکیتر دەرفەتێک بۆ کوردەکان هاتبوە ئاراوە کە خویان لە باشورا سنووردار نەکەن و ئەگەر ڕاستەوخۆش نەبێ لە بەشەکانیتری کوردستان و بەتایبەتی لە باکور و ڕۆژهەڵاتا کورەی شورش تاو دەن، بەداخەوە نەک هەر ئەوەیان نەکرد بەڵکو بونە بەربەست بۆ شۆڕشگێڕانی بەشەکانیتر بەڵکو خوڵەمێشی تێکۆشەرانی ئازادی نەتەوە و نییشتمانی دابەش و پارچە کراویان  بەسەر خۆیانا کرد.

لەوکاتە بەداوە کورد بەردەوام دوو شەڕی کردوە، لە سەنەگەرێکا شەڕی دوژمن یان داگیرکەران و لە سەنەگەریەکیترا شەڕی خۆی.

 ئەوەندەی ئێمە لە خۆمان کوشتوە و ئەو شەڕانەی دژی خۆمان کردومانە ئەگەر نیو ئەوەندەیمان بۆ لێدانی دوژمن بەکار بهێنایە ئەوا بێگومان  ئێستەکانی لە ئاستێکیتری هاوکێشە ناوچەیی و جیهانیەکانا بوین.

لە ناوەڕاست و کوتایەکانی دەیەی حەفتای سەد ساڵی بیستا جوڵەی حیزبە کوردیەکان دەستی پێکرد کەچی لەوێشدا مستێکیان لە دومن و خەنجەرێکیان لە خۆیان ئەدا. سالی ١٩٧٩ بە گوڕانکاری لە ئێڕانا بۆشایەکیتر هاتە ئاراوە، کورد دەیتوانی کەڵکی لێوەرگری، بەتایبەت لە ڕۆژهەڵاتا بەڵام بێ ئێنجام شەڕ بەسەر گەلی کوردا سەپا و شۆڕشی کورد لە باشور و ڕۆژهەڵاتی کوردستانا کەوتنە بن سێبەری شەڕی ئێڕان و عێراق، هاوکات لە باکوری کورستا جوڵانەوەیەکی فراوان دەستیپێکرد.

لە ساڵی ١٩٩١ و ٢٠٠٣ جارێکیتر شانس ڕوی لە کوردان کرد، ئەوجارەش لە جیاتی بیر لە سەرکەوتن بکەنەوە بەربونە یەکتر کوشتن و بەوجورە هەم گەلی کورد لە باشوری کوردستانا توشی خەساری زور هات  و هەم کاریگەری خراپیان کردە سەر ڕۆژهەڵات و باکوریش، بە جۆرێ کە تێکوشان لەو دوو بەشەی وڵاتا توشی قەیران هات.

لە سەرهەڵدانی چەتەکانی داعەش سال ٢٠١١ تا ٢٠١٩ بۆ یەکەمجار تێکوشەرانی سیاسی و سەربازی کورد لە یەک سەنگەر دا خۆیان دیتەوە، مێژویەکی تایبەت بوو، دەرفەتێکی گەورە هاتبوە ئاراوە، بەداخەوە بە هوی فرە ڕێبەری و فرە حیزبی و کاریگەری داگیرکەران بەسەر لایەنە کوردیەکانا دەرفەتەکان گوڕدران بە تێکشکان، نیوەی باشوری کوردستان و نیوەی ڕۆژئاوای کوردستان لەدەستچوون.

داخوا بەم پارچە پارچە بونە، بەم لێک تێنەگەیشتن و پێکهەڵپرژانە شانسی سەرکەوتنمان هەیە؟

ئێمە فەرامۆشکارین، ئەوانەی خەرنجەر بە پشتمانا ڕۆ دەکەن بە زمانی فریودەرانە و بە دروشمی بریقەداری نەتەوەپەرەستی بە لاڕێمانا دەبەن و لە جیاتی ئەوەی حیسابی کردەوە ترسنۆکانە و خراوکاریەکانیان لێ بخۆازین دابەش دەبین و لایەکمان پشتگیریان دەکەین و لایەکمان دژیان دەوستینەوە.

نە کوردستان وەک هیچ شۆێنێکی دیکەی جیهانە و نە گەلی کورد وەک گەلانی دیکەی ئەم دنیایەیە. هیچ نەتەوەیەک ئەوەندی ئێمە دەرفەتی لەدەست نەداوە و وەک ئێمە لە کاروانی تێکنۆلۆژی، ئابوری، سیاسی و سەربازیدا بە جێ نەماوە.

ئێمە لە بۆشاییە مێژوویی، جوگرافیای، سیاسی، ڕێکخستنی و یەکگرتویداین و تا ئەوکاتەی نەتوانین ئەم بۆشایانە ببینین و هەوڵی پڕ کردنەوەیان بدەین چارەنوسمان لە خراپەوە بەرەو خراتر دەچێ.

ئێمە زۆر بە ئاسانی بۆ بچوکترین بابەت گەورەترین دابەش بونمان دەکەوێتە نێوان و خۆمان بۆ بابەتە بچوکەکان تەرخان دەکەین و گرفتە سەرەکی و بەرپرسیارەتیە گەورەکان وەلاوە دەنین.

Related Articles

وەڵامێک بنووسە

Back to top button